ભારતની જાણીતી એડટેક કંપની Byju’s Crisis ફરી એકવાર મોટા વિવાદમાં આવી છે. કંપનીના સ્થાપક Byju Raveendran ને સિંગાપોર કોર્ટે કોર્ટના તિરસ્કારના કેસમાં 6 મહિનાની જેલની સજા ફટકારી છે. સાથે જ તેમને આશરે US$70,500 નો દંડ ભરવાનો આદેશ પણ આપવામાં આવ્યો છે.
Byju’s Crisis : ફાઉન્ડરને જેલ, ₹2.11 લાખ કરોડની કંપનીની હાલત ખરાબ
કોર્ટના જણાવ્યા અનુસાર, બાયજુ રવિન્દ્રન એપ્રિલ 2024 થી મિલકત અને નાણાકીય માહિતી સંબંધિત અનેક મહત્વપૂર્ણ આદેશોની સતત અવગણના કરી રહ્યા હતા. આ કેસ કતાર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ઓથોરિટીની પેટાકંપની Qatar Holdings સાથે જોડાયેલો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
નાના ગામથી વૈશ્વિક સ્ટાર્ટઅપ સુધીની સફર
Byju’s Crisis ની શરૂઆત એક સામાન્ય શિક્ષકના સપનાથી થઈ હતી. વ્યવસાયે એન્જિનિયર રહેલા બાયજુ રવિન્દ્રન શરૂઆતમાં પોતાના મિત્રોને CAT પરીક્ષાની તૈયારી કરાવતા હતા. તેમની અનોખી શૈક્ષણિક પદ્ધતિને કારણે તેઓ ઝડપથી લોકપ્રિય બન્યા.
2015માં તેમણે પોતાની પત્ની Divya Gokulnath સાથે મળીને “Think and Learn Pvt Ltd” હેઠળ Byju’s Learning App લોન્ચ કરી હતી. સ્માર્ટફોન અને ડિજિટલ લર્નિંગના વધતા ટ્રેન્ડને કારણે એપને જબરદસ્ત સફળતા મળી.
કોરોનાકાળમાં કંપની બની યુનિકોર્ન
2020માં કોરોના મહામારી દરમિયાન જ્યારે શાળાઓ બંધ થઈ ગઈ હતી, ત્યારે ઓનલાઈન શિક્ષણની માંગમાં ભારે વધારો થયો. આ સમય દરમિયાન Byju’s દુનિયાની સૌથી ઝડપથી વિકસતી એડટેક કંપનીઓમાં સામેલ થઈ ગઈ.
કંપનીએ Aakash Educational Services અને WhiteHat Jr જેવી કંપનીઓનું અધિગ્રહણ કર્યું. 2022 સુધીમાં કંપનીનું મૂલ્યાંકન $22 બિલિયન સુધી પહોંચી ગયું, જે ભારતીય રૂપિયામાં અંદાજે ₹2.11 લાખ કરોડ જેટલું હતું.
કંપનીએ બોલિવૂડ અભિનેતા Shah Rukh Khan ને બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર બનાવ્યા હતા અને ભારતીય ક્રિકેટ ટીમની જર્સી પર પણ Byju’s નો લોગો જોવા મળતો હતો.
ક્યાંથી શરૂ થયો પતન?
Byju’s Crisis ની સફળતા જેટલી ઝડપથી વધી, તેટલી જ ઝડપથી કંપની મુશ્કેલીમાં પણ આવી ગઈ. કંપની પર આક્ષેપ લાગ્યા કે માતા-પિતાઓ પર લોન લેવાનું દબાણ કરવામાં આવતું હતું. સાથે જ કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ અને નાણાકીય પારદર્શિતાને લઈને પણ ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા થયા.
વિદેશી રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ઘટતો ગયો અને બોર્ડના અનેક સભ્યોએ રાજીનામા આપવાનું શરૂ કર્યું. કંપનીના વધતા દેવા અને નાણાકીય ગેરવ્યવસ્થાએ સ્થિતિ વધુ ખરાબ બનાવી.
અમેરિકી લોન બની મોટી ભૂલ
એક ઇન્ટરવ્યૂમાં બાયજુ રવિન્દ્રને સ્વીકાર્યું હતું કે 2021માં લેવામાં આવેલી $1.2 બિલિયનની વિદેશી લોન કંપની માટે સૌથી મોટી ભૂલ સાબિત થઈ.
હાલ કંપની અમેરિકન ધિરાણકર્તાઓ સાથે કાનૂની લડાઈ લડી રહી છે. દેવું વધતું જઈ રહ્યું છે જ્યારે કંપની પાસે ચૂકવણી માટે પૂરતા નાણાં નથી.
સિંગાપોર કોર્ટનો નિર્ણય વધારશે મુશ્કેલી
સિંગાપોર કોર્ટનો આ નિર્ણય Byju’s Crisis માટે વધુ મોટો આંચકો સાબિત થઈ શકે છે. એક સમયની ભારતની સૌથી મૂલ્યવાન સ્ટાર્ટઅપ ગણાતી કંપની હવે ગંભીર નાણાકીય અને કાનૂની સંકટમાંથી પસાર થઈ રહી છે.