પૃષ્ઠભૂમિ: વૈશ્વિક મંદી વચ્ચે ભારતનો ચમકારો
જ્યારે વિશ્વના ઘણા મોટા દેશો આર્થિક મંદી અને યુદ્ધના પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્યારે ભારતીય અર્થતંત્રે એકવાર ફરી તેની સ્થિતિસ્થાપકતા સાબિત કરી છે. 28 નવેમ્બર, 2025 ના રોજ, નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિકલ ઑફિસ (NSO) દ્વારા બીજા ક્વાર્ટર (જુલાઈ-સપ્ટેમ્બર 2025) માટેના ડેટા જાહેર કરવામાં આવ્યા, જે ભારતીય અર્થતંત્ર માટે રાહત લઈને આવ્યા છે.
-
વાસ્તવિક GDP વૃદ્ધિ (Real GDP Growth): 8.2 ટકા.
-
નોંધપાત્ર સુધારો: આ આંકડો ગયા વર્ષના સમાન ક્વાર્ટરના 5.6 ટકાના વિકાસ દર કરતાં ઘણો વધારે છે.
-
છ ક્વાર્ટરમાં સૌથી વધુ: પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં નોંધાયેલા 7.8 ટકાના વિકાસ પછી, Q2 નો આંકડો છેલ્લા છ ક્વાર્ટરમાં સૌથી વધુ છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ આ ઉત્સાહજનક આંકડાઓ પર ટ્વીટ કરીને તેને સરકારની ‘પ્રો-ગ્રોથ પોલિસી’ અને લોકોની મહેનતનું પરિણામ ગણાવ્યું હતું.
કયા સેક્ટરે વૃદ્ધિદરમાં બાજી મારી?
ભારતના આ ઝડપી વિકાસ પાછળ બે મુખ્ય ક્ષેત્રોનો મોટો ફાળો છે: તૃતીય ક્ષેત્ર (સેવાઓ) અને ગૌણ ક્ષેત્ર (ઉત્પાદન અને બાંધકામ).
1. તૃતીય ક્ષેત્ર (Tertiary Sector / Services) – 9.2% વૃદ્ધિ
તૃતીય ક્ષેત્રે સૌથી વધુ યોગદાન આપ્યું છે, જે 9.2 ટકા ના દરે વધ્યું છે. આ વૃદ્ધિ મુખ્યત્વે આના દ્વારા સંચાલિત છે:
-
નાણાકીય, રિયલ એસ્ટેટ અને વ્યાવસાયિક સેવાઓ: આ પેટા-ક્ષેત્રે 10.2 ટકાના પ્રભાવશાળી દરે વૃદ્ધિ નોંધાવી છે.
2. ગૌણ ક્ષેત્ર (Secondary Sector) – 8.1% વૃદ્ધિ
ગૌણ ક્ષેત્રે એકંદરે 8.1 ટકાનો મજબૂત વિકાસ નોંધાવ્યો છે, જેમાં મુખ્યત્વે:
-
ઉત્પાદન (Manufacturing): 9.1 ટકાના દરે વધ્યું.
-
બાંધકામ (Construction): 7.2 ટકાના દરે વધ્યું.
3. ઘરેલુ વપરાશ અને સરકારી ખર્ચ
મજબૂત ગ્રામીણ માંગ અને સરકારી ખર્ચને કારણે ખાનગી અંતિમ વપરાશ ખર્ચ (PFCE) માં 7.9 ટકાનો સુધારો થયો છે. આ આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ઘરેલુ વપરાશ અને સેવાઓએ અર્થતંત્રને મોટો વેગ આપ્યો છે.
ચિંતાના મુદ્દાઓ અને ભવિષ્યનો લક્ષ્યાંક
જ્યારે મોટા ભાગના ક્ષેત્રોએ સકારાત્મક વૃદ્ધિ દર્શાવી છે, ત્યારે કેટલાક ક્ષેત્રોમાં ઘટાડો નોંધાયો છે, જે ચિંતાનો વિષય છે:
-
કૃષિ અને સંલગ્ન ક્ષેત્રો: આ ક્ષેત્રમાં 3.5 ટકાનો ઘટાડો થયો છે.
-
યુટિલિટી સેવાઓ: વીજળી અને ગેસ જેવી ઉપયોગિતા સેવાઓમાં 4.4 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે.
ભારત હાલમાં વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બની રહે છે. વિશ્વ બેંકના અંદાજ મુજબ, ભારતને 2047 સુધીમાં વિકસિત દેશ બનવા માટે, આગામી 22 વર્ષોમાં સરેરાશ 7.8 ટકા વૃદ્ધિની જરૂર પડશે, જે વર્તમાન વિકાસ દરને જોતાં પ્રાપ્ત કરી શકાય તેવો લક્ષ્ય છે.