બેંકિંગ ક્ષેત્રમાંથી એક મોટા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. જો તમે તમારા બિઝનેસ કે વ્યક્તિગત કામ માટે ચેક પેમેન્ટ પર નિર્ભર છો, તો આ Business News તમારા માટે અત્યંત મહત્વની છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ ફાસ્ટર ચેક ક્લિયરન્સ ફ્રેમવર્કના તબક્કા 2 (Phase 2) ના અમલીકરણને હાલ પૂરતો મુલતવી રાખ્યો છે.
આ નવો નિયમ 3 જાન્યુઆરી, 2026 થી લાગુ થવાનો હતો, પરંતુ બેંકોની તૈયારીઓને ધ્યાનમાં રાખીને RBI એ તેને આગામી સૂચના સુધી પાછો ઠેલ્યો છે.
શું હતો 3 કલાકમાં ચેક ક્લિયરન્સનો નિયમ?
RBI ની નવી યોજના મુજબ, ગ્રાહક જ્યારે બેંકના કાઉન્ટર પર ચેક જમા કરાવે, ત્યારે બેંકોએ માત્ર 3 કલાકની અંદર તે ચેક ક્લિયર અથવા રિજેક્ટ કરવાનો રહેશે. જો નિર્ધારિત સમયમાં બેંક જવાબ ન આપે, તો ચેક આપમેળે મંજૂર થયેલ ગણાશે. આ સિસ્ટમથી ગ્રાહકોને ફંડ મેળવવા માટે દિવસો સુધી રાહ જોવી પડત નહીં.
શા માટે RBI એ નિર્ણય મુલતવી રાખ્યો?
RBI ના સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, બેંકોને તેમની આંતરિક ટેકનોલોજી અને પ્રક્રિયાઓને આ ઝડપી સિસ્ટમ મુજબ સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે વધુ સમયની જરૂર છે. ‘તબક્કા 2’ ના અમલીકરણમાં કોઈ ટેકનિકલ ખામી ન સર્જાય તે હેતુથી આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
હાલમાં શું નિયમો ચાલુ રહેશે?
ગ્રાહકોએ ગભરાવાની જરૂર નથી, કારણ કે તબક્કો 1 (Phase 1) જે 4 ઓક્ટોબર, 2025 થી શરૂ થયો હતો, તે રાબેતા મુજબ ચાલુ રહેશે:
-
ડિપોઝિટનો સમય: ચેક જમા કરાવવાનો સમય સવારે 9:00 થી બપોરે 3:00 વાગ્યા સુધી રહેશે.
-
કન્ફર્મેશન વિન્ડો: બેંકો સવારે 9:00 થી સાંજે 7:00 વાગ્યા સુધીમાં ચેક કન્ફર્મ અથવા રિજેક્ટ કરી શકશે.
-
ડિજિટલ ક્લિયરન્સ: CTS (Check Truncation System) હેઠળ ચેકની ભૌતિક અવરજવરને બદલે તેની ડિજિટલ ઈમેજ દ્વારા ક્લિયરન્સ પ્રક્રિયા ચાલુ રહેશે.
ગ્રાહકોને શું ફાયદો થશે?
જ્યારે પણ RBI ‘તબક્કો 2’ લાગુ કરશે, ત્યારે બેંકિંગ ઇતિહાસમાં આ એક ક્રાંતિકારી ફેરફાર હશે. વેપારીઓ માટે લિક્વિડિટી વધશે અને સામાન્ય માણસને પોતાના જ પૈસા માટે લાંબી રાહ જોવી પડશે નહીં.
પૃષ્ઠભૂમિ સંદર્ભ
પરંપરાગત રીતે ચેક ક્લિયરન્સમાં 1 થી 3 દિવસનો સમય લાગતો હતો. RBI એ તેને ઝડપી બનાવવા માટે ‘ચેક ટ્રંકેશન સિસ્ટમ’ (CTS) અમલમાં મૂકી હતી. હવે કેન્દ્રીય બેંક તેને રિયલ-ટાઇમ પેમેન્ટ સિસ્ટમ (જેમ કે NEFT/RTGS) ની નજીક લઈ જવા માંગે છે, જેથી ચેક બેંકિંગનો ભરોસો જળવાઈ રહે.