વિશ્વ સાહિત્યમાં જો કોઈ એવી કૃતિ હોય જેણે સદીઓથી લેખકો, ચિંતકો અને વાંચકોને પ્રેરણા આપી છે, તો તે છે the odyssey. પ્રાચીન ગ્રીક કવિ હોમર દ્વારા રચિત આ મહાકાવ્ય માત્ર એક વાર્તા નથી, પરંતુ જીવનના ઉતાર-ચઢાવ અને અવિરત સંઘર્ષનું પ્રતીક છે.
શું છે ‘The Odyssey’ ની વાર્તા?
આ મહાકાવ્ય ટ્રોજન યુદ્ધ (Trojan War) પછીના સમયની વાત કરે છે. વાર્તાનો નાયક ઈથાકાનો રાજા ઓડિસીયસ (જે યુલિસિસ તરીકે પણ જાણીતો છે) છે. યુદ્ધ જીત્યા પછી તેને પોતાના ઘરે પરત ફરતા પૂરા 10 વર્ષ લાગે છે.
સફરના મુખ્ય પડકારો:
-
સાઇક્લોપ્સ (Cyclops): એક આંખવાળો રાક્ષસ પોલિફેમસ, જેની સામે ઓડિસીયસ પોતાની બુદ્ધિ ચાતુર્યથી જીતે છે.
-
સાયરન્સ (Sirens): મધુર અવાજથી મુસાફરોને મોહિત કરી મૃત્યુમુખે ધકેલતી જલપરીઓ.
-
દેવતાઓનો ક્રોધ: સમુદ્રના દેવ પોસાઇડનનો પ્રકોપ, જે ઓડિસીયસની મુસાફરીને સતત અવરોધે છે.
શા માટે ‘the odyssey’ આજે પણ પ્રાસંગિક છે?
the odyssey એ માત્ર રાક્ષસો અને જાદુની વાર્તા નથી, પરંતુ તે માનવ સ્વભાવના અનેક પાસાઓ રજૂ કરે છે:
-
ઘરની ઝંખના (Nostalgia): ગમે તેટલા વૈભવ કે અપ્સરાઓના મોહમાં પડવા છતાં, ઓડિસીયસનો અંતિમ ધ્યેય પોતાના વતન અને પત્ની પેનેલોપ પાસે પહોંચવાનો જ રહે છે.
-
બુદ્ધિ વિરુદ્ધ બળ: ઓડિસીયસ માત્ર એક યોદ્ધા નથી, પણ એક કુશળ વ્યૂહરચનાકાર છે. તે મુશ્કેલીઓનો ઉકેલ તલવારથી નહીં પણ બુદ્ધિથી લાવે છે.
-
પેનેલોપની વફાદારી: પતિની 20 વર્ષ સુધી પ્રતીક્ષા કરતી પેનેલોપ સંયમ અને વફાદારીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે.
સાહિત્યિક મહત્વ
પશ્ચિમી સાહિત્યનો પાયો ‘ઈલિયડ’ અને the odyssey પર ટકેલો છે. આજે પણ ‘ઓડિસી’ શબ્દનો ઉપયોગ લાંબી અને સાહસિક સફર માટે કરવામાં આવે છે. જેમ ભારતમાં ‘રામાયણ’ અને ‘મહાભારત’ નું મહત્વ છે, તેમ પાશ્ચાત્ય સંસ્કૃતિમાં આ કૃતિનું સ્થાન અદ્રિતીય છે.
પૃષ્ઠભૂમિ અને સંદર્ભ
અંદાજે ઈ.સ. પૂર્વે 8મી સદીમાં રચાયેલું આ મહાકાવ્ય મૂળભૂત રીતે ‘ડેક્ટિલિક હેક્સામીટર’ (Dactylic Hexameter) છંદમાં લખાયું હતું. ૨૩ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ ના રોજ પણ આધુનિક યુગના વિવેચકો આ કૃતિને ‘સી-વોયેજ’ (Sea-voyage) સાહિત્યની જનની માને છે. હોમર આંધળા કવિ હોવાનું મનાય છે, છતાં તેમણે કરેલા વર્ણનો અત્યંત જીવંત છે.