ભારત: “જય જવાન, જય કિસાન” ના નારા સાથે ભારત હંમેશા પોતાના ખેડૂતોને સર્વોચ્ચ સ્થાન આપતું આવ્યું છે. આજે એટલે કે 23 ડિસેમ્બરે સમગ્ર દેશ farmers day (રાષ્ટ્રીય ખેડૂત દિવસ) ની ઉજવણી કરી રહ્યો છે. આ દિવસ માત્ર એક તારીખ નથી, પરંતુ તે કરોડો અન્નદાતાઓની મહેનત, ધૈર્ય અને રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં તેમના અતુલ્ય ફાળાને બિરદાવવાનો અવસર છે.
કેમ 23 ડિસેમ્બરે જ ઉજવાય છે કિસાન દિવસ?
ભારતમાં farmers day ની ઉજવણી પાછળનું મુખ્ય કારણ ભારતના પાંચમા વડાપ્રધાન ચૌધરી ચરણ સિંહ છે. તેમનો જન્મ 23 ડિસેમ્બર, 1902ના રોજ થયો હતો. તેઓ પોતે એક મધ્યમ વર્ગના ખેડૂત પરિવારમાંથી આવતા હતા અને તેમણે પોતાનું સમગ્ર જીવન ખેડૂતોના અધિકારો અને ગ્રામીણ ઉત્થાન માટે સમર્પિત કર્યું હતું.
-
તેમણે જમીન સુધારણા કાયદાઓ પસાર કરાવીને ખેડૂતોને જમીનના માલિકી હક્ક અપાવ્યા.
-
તેમના પ્રયાસોથી જ ખેડૂતોને શોષણમાંથી મુક્તિ મળી અને ‘ખેડૂત મસીહા’ તરીકે તેમની ઓળખ બની.
-
વર્ષ 2001માં ભારત સરકારે તેમની યાદમાં 23 ડિસેમ્બરને ‘રાષ્ટ્રીય કિસાન દિવસ’ તરીકે જાહેર કર્યો હતો.
આજના સમયમાં ખેડૂત દિવસનું મહત્વ
ભારત એક કૃષિ પ્રધાન દેશ છે અને દેશની આશરે 60-70% વસ્તી પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે ખેતી પર નિર્ભર છે. 2025માં farmers day ની ઉજવણી ટેકનોલોજી અને ટકાઉ ખેતી (Sustainable Farming) ના થીમ પર કરવામાં આવી રહી છે.
“ખેડૂત સુખી તો દેશ સુખી” – આ સૂત્રને સાર્થક કરવા માટે અત્યારે કુદરતી ખેતી (Natural Farming) અને ડ્રોન ટેકનોલોજી જેવા આધુનિક સાધનોનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે.
ગુજરાતમાં ખેડૂત દિવસની ઉજવણી
ગુજરાત સરકાર દ્વારા આ નિમિત્તે વિવિધ સ્થળોએ ‘કિસાન મેળાઓ’ અને ટેકનિકલ સેમિનારોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. પ્રગતિશીલ ખેડૂતોને ‘કિસાન રત્ન’ જેવા પુરસ્કારોથી સન્માનિત કરવામાં આવે છે જેથી યુવા પેઢી પણ ખેતી તરફ વળે.
પૃષ્ઠભૂમિ અને સંદર્ભ
રાષ્ટ્રીય ખેડૂત દિવસ એ સમયે આવે છે જ્યારે ભારત પોતાની ખાદ્ય સુરક્ષા (Food Security) માં સ્વનિર્ભર બન્યું છે. વર્ષ 2025માં સરકારનું ધ્યાન ખેડૂતોની આવક બમણી કરવા અને ક્લાયમેટ-રેઝિલિયન્ટ (હવામાન ફેરફાર સામે ટકી શકે તેવી) ખેતી પર કેન્દ્રિત છે. ચૌધરી ચરણ સિંહને 2024માં મરણોત્તર ‘ભારત રત્ન’ થી નવાજવામાં આવ્યા છે, જે તેમના પ્રત્યેના રાષ્ટ્રના આદરને દર્શાવે છે.