ભારતના હાઈવે પર મુસાફરી કરનારાઓ માટે મોટા સમાચાર છે. કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીએ રાજ્યસભામાં જાહેરાત કરી છે કે વર્ષ 2026ના અંત સુધીમાં સમગ્ર દેશમાં Satellite Based Toll Collection સિસ્ટમ અમલમાં આવી જશે. આ નવી ટેકનોલોજીના કારણે હવે વાહનચાલકોએ ટોલ પ્લાઝા પર લાંબી લાઈનોમાં ઉભા રહેવાની કે વાહન થોભાવવાની જરૂર નહીં પડે.
શું છે આ નવી ટેકનોલોજી? (MLFF સિસ્ટમ)
નવી સિસ્ટમને મલ્ટી-લેન ફ્રી ફ્લો (MLFF) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ સિસ્ટમમાં હાઈવે પર કોઈ ફિઝિકલ બેરિયર્સ કે ટોલ બૂથ નહીં હોય. તેના બદલે:
-
AI અને સેટેલાઈટ: આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ અને GPS દ્વારા વાહનની ગતિવિધિ ટ્રેક કરવામાં આવશે.
-
ANPR કેમેરા: ઓટોમેટિક નંબર પ્લેટ રિકગ્નિશન (ANPR) ટેકનોલોજી હાઈ સ્પીડ પર પણ વાહનની નંબર પ્લેટ સ્કેન કરી લેશે.
-
80 કિમીની ઝડપ: વાહનચાલકો 80 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે ટોલ પોઈન્ટ ક્રોસ કરી શકશે અને તેમનો ટેક્સ આપોઆપ કપાઈ જશે.
મુસાફરો અને સરકારને થનારા મોટા ફાયદા
Satellite Based Toll Collection માત્ર સુવિધા જ નહીં, પણ આર્થિક લાભ પણ લાવશે:
-
ઈંધણની બચત: ટોલ નાકા પર ઉભા ન રહેવું પડતા વાર્ષિક અંદાજે ₹1,500 કરોડના ઈંધણની બચત થશે.
-
આવકમાં વધારો: ટોલ ચોરી અટકતા સરકારની તિજોરીમાં વાર્ષિક ₹6,000 કરોડનો વધારો થવાની અપેક્ષા છે.
-
સમયની બચત: મુસાફરીનો સમય ઘટશે અને ટ્રાફિક જામની સમસ્યા હલ થશે.
-
ચૂકવણીમાં પારદર્શિતા: તમે હાઈવે પર જેટલું અંતર કાપશો, તેટલો જ ટેક્સ વસૂલવામાં આવશે.
બેદરકાર કોન્ટ્રાક્ટરો પર કડક તવાઈ
નીતિન ગડકરીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રસ્તાના કામમાં ગુણવત્તા સાથે સમજૂતી કરનારા કે ગેરરીતિ આચરનારા કોન્ટ્રાક્ટરોને હવે માફ કરવામાં આવશે નહીં. આવા કોન્ટ્રાક્ટરોને બે વર્ષ માટે બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવશે, જેથી તેઓ ભવિષ્યમાં કોઈ ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં ભાગ લઈ શકશે નહીં.
2026 ના અંત સુધીમાં ‘ઝીરો’ વેઈટિંગ ટાઈમ
હાલમાં ફાસ્ટેગ (FASTag) થી ટોલ ટેક્સ કપાવવામાં સરેરાશ 47 થી 60 સેકન્ડનો સમય લાગે છે. પરંતુ સેટેલાઈટ આધારિત સિસ્ટમ લાગુ થયા બાદ આ વેટિંગ ટાઈમ ઘટીને ‘ઝીરો’ થઈ જશે. આ ભારતને ‘ડિજિટલ હાઈવે’ તરફ લઈ જવાનું એક ક્રાંતિકારી પગલું છે.
પૃષ્ઠભૂમિ અને સંદર્ભ (Background Context)
ભારત સરકાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડવા અને હાઈવે પર મુસાફરી સુધારવા માટે પ્રયત્નશીલ છે. યુરોપિયન દેશોમાં આવી સેટેલાઈટ આધારિત સિસ્ટમ પહેલેથી જ સફળતાપૂર્વક ચાલી રહી છે, જેને હવે ભારતના વિશાળ હાઈવે નેટવર્ક પર લાગુ કરવાની તૈયારીઓ અંતિમ તબક્કામાં છે.
સત્તાવાર સ્ત્રોતો (Authoritative Sources)
-
મંત્રાલય (MoRTH) – નીતિન ગડકરીનું રાજ્યસભામાં સંબોધન.
-
નેશનલ હાઈવે ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (NHAI) ના ટેકનિકલ રિપોર્ટ્સ.
-
પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો (PIB) ઇન્ડિયા.