આધુનિક સોશિયલ મીડિયાના યુગમાં, અમુક ચોક્કસ શબ્દસમૂહો કે “ક્લિકબેટ” ટર્મ્સ ઝડપથી ટ્રેન્ડમાં આવે છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી, “19-minute viral video“ અને તેના જેવા દેવા જેવા અન્ય અસ્પષ્ટ ટ્રેન્ડિંગ ટર્મ્સ ચર્ચાનો વિષય બન્યા છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અને સાયબર એક્સપ્લેનર્સ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે આ ટ્રેન્ડ્સ માત્ર વીડિયો વિશે નથી, પરંતુ તે માનવ મનની ઉત્સુકતા (Curiosity) અને Voyeurism (બીજાના ખાનગી જીવનમાં ડોકિયું કરવાની વૃત્તિ) દ્વારા ડ્રાઇવ થાય છે.
આ અસ્પષ્ટ ટાઇટલ લોકોને એવી ગેરકાયદેસર કે નુકસાનકારક કન્ટેન્ટ શોધવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે, જે આખરે તેમને સાયબર ક્રાઇમની જાળમાં ફસાવી દે છે. આ માત્ર વ્યક્તિગત ડેટા ચોરીનું જોખમ નથી, પરંતુ આ ટ્રેન્ડ્સ AI-જનરેટેડ મોર્ફ્ડ (Deepfake) ઇમેજીસ અને વીડિયો સાથે જોડાયેલા ગંભીર સામાજિક અને માનસિક આઘાતના કિસ્સાઓ પણ સર્જે છે.
AI-ડીપફેક: અદ્રશ્ય હથિયારનું નિર્માણ
આ ટ્રેન્ડ સાથે જોડાયેલું સૌથી મોટું જોખમ AI ટેકનોલોજીનો દુરુપયોગ છે.
-
મોર્ફ્ડ કન્ટેન્ટ: હાલમાં, ડીપફેક સોફ્ટવેર એટલા સચોટ બની ગયા છે કે કોઈપણ વ્યક્તિનો ચહેરો અશ્લીલ અથવા વાંધાજનક વીડિયો પર સરળતાથી ‘મોર્ફ’ કરી શકાય છે. આના કારણે, નિર્દોષ યુવતીઓ અને મહિલાઓ આ AI-જનરેટેડ nude/મોર્ફ્ડ ઇમેજીસ અને વીડિયો નો શિકાર બની રહી છે.
-
ટાર્ગેટિંગ: સાયબર ગુનેગારો જાણીતી હસ્તીઓ, જાહેર વ્યક્તિઓ કે સામાન્ય યુવતીઓના સોશિયલ મીડિયા પ્રોફાઇલ પરથી તસવીરો લઈને તેનું મોર્ફિંગ કરે છે અને તેને ‘વાયરલ વીડિયો’ના નામે ફેલાવે છે.
-
સંપત્તિનું નુકસાન: આ મોર્ફ્ડ કન્ટેન્ટ પીડિતની આબરૂ, માનસિક શાંતિ અને કારકિર્દીને કાયમી ધોરણે નુકસાન પહોંચાડે છે.
પીડિતોની આત્મહત્યાના ગંભીર કિસ્સા
કેટલાંક મીડિયા અહેવાલોમાં પીડિત યુવતીઓની આત્મહત્યાના ગંભીર કિસ્સાઓ નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જ્યારે કોઈ યુવતી કે મહિલાનું મોર્ફ્ડ કન્ટેન્ટ જાહેર થાય છે, ત્યારે સામાજિક શરમ, કલંક અને બ્લેકમેઇલિંગના કારણે તેમના પર અસહ્ય માનસિક દબાણ આવે છે.
-
માનસિક આઘાત: આ પ્રકારના કન્ટેન્ટનો શિકાર બનેલા વ્યક્તિઓ ગંભીર માનસિક આઘાત, ડિપ્રેશન અને ચિંતાનો ભોગ બને છે.
-
બ્લેકમેઇલિંગ: સાયબર ઠગ્સ આ વીડિયોને હટાવવા માટે પૈસાની માંગણી કરીને પીડિતોને સતત બ્લેકમેઇલ કરે છે.
-
સમાજમાંથી બહિષ્કાર: ભારતીય સમાજમાં, ‘ઓનલાઈન કલંક’ ને કારણે પીડિતોને ઘણીવાર પરિવાર અને મિત્રો તરફથી પણ સહકાર મળતો નથી, જેના કારણે આત્મહત્યા જેવા આત્યંતિક પગલાં ભરવા પડે છે.
આવા ટ્રેન્ડ્સમાં ઉત્સુકતા બતાવનારા લોકોએ સમજવું જોઈએ કે તેઓ અજાણતા જ અન્ય વ્યક્તિના વિનાશમાં ભાગીદાર બની રહ્યા છે.
સાયબર ક્રાઇમ સામે જાગૃતિ અને કાયદાકીય ઉપાય
સાયબર ક્રાઇમના આ નવા સ્વરૂપથી બચવા માટે યુઝર્સને સજાગ રહેવાની અને કાયદાકીય ઉપાયો જાણવાની જરૂર છે:
1. ટેક્નોલોજીકલ વર્ઝન (સાવચેતી):
-
અજાણી લિંક્સ ટાળો: ’19-minute video’ જેવી કોઈ પણ ક્લિકબેટ લિંક્સ પર ક્યારેય ક્લિક ન કરો.
-
ઓળખકર્તા ટૂલ્સ: સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ અને થર્ડ-પાર્ટી કંપનીઓ હવે AI-જનરેટેડ કન્ટેન્ટને ઓળખવા માટેના ટૂલ્સ (Detection Tools) વિકસાવી રહી છે. આ ટૂલ્સ વિશે જાણકારી રાખો.
-
પોલીસની ચેતવણી: સાયબર પોલીસ દ્વારા ફેક જાહેર કરાયેલા કન્ટેન્ટને તરત જ ડિલીટ કરો.
2. કાયદાકીય ઉપાયો (લીગલ રેમડી):
-
FIR નોંધણી: જો તમે AI-મોર્ફિંગના પીડિત બનો છો, તો તાત્કાલિક સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશન અથવા સાયબર ક્રાઇમ પોર્ટલ (Cyber Crime Portal, MHA) પર ફરિયાદ નોંધાવો.
-
કલમ 66E (IT Act): આ કલમ હેઠળ ગોપનીયતાના ઉલ્લંઘન માટે કાર્યવાહી કરી શકાય છે.
-
કલમ 67 (IT Act): ઇલેક્ટ્રોનિક માધ્યમથી અશ્લીલ સામગ્રી પ્રકાશિત કરવા બદલ આ કલમ લાગુ થાય છે.
-
પ્લેટફોર્મ પર રિપોર્ટ: જે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર કન્ટેન્ટ ફેલાયું છે (જેમ કે X/Twitter, Facebook, Instagram), તેના રિપોર્ટ ટૂલ્સ (Report Tools) નો ઉપયોગ કરીને તાત્કાલિક કન્ટેન્ટને હટાવવા માટે અરજી કરો. આ પ્લેટફોર્મ્સ ભારતીય કાયદાનું પાલન કરવા બંધાયેલા છે.
નિષ્કર્ષ: ઉત્સુકતા નહીં, સંવેદનશીલતા બતાવો
’19-minute viral video’ જેવો ટ્રેન્ડ ડિજિટલ સમાજમાં ફેલાયેલા જોખમોની એક આકરી યાદ અપાવે છે. આ ટ્રેન્ડ ઉત્સુકતા દ્વારા શરૂ થાય છે, પરંતુ તેનો અંત માત્ર ગુનામાં જ આવે છે. યુઝર્સે સમજવું જરૂરી છે કે દરેક વસ્તુ જે ‘વાયરલ’ થાય છે તે જોવા યોગ્ય હોતી નથી.
કોઈપણ વીડિયોને શેર કે ડાઉનલોડ કરતા પહેલાં, તમારી જાતને પૂછો કે શું તમે નિર્દોષ વ્યક્તિના જીવનમાં દુઃખ લાવવાના ગુનામાં ભાગીદાર બની રહ્યા છો? જાગૃતિ, સંયમ અને સાયબર કાયદાઓનું જ્ઞાન જ આપણને આ જોખમી ડિજિટલ યુગમાં સુરક્ષિત રાખી શકે છે.
જો તમે કોઈ મોર્ફ્ડ કન્ટેન્ટના પીડિત હોવ, તો તાત્કાલિક પોલીસનો સંપર્ક કરો અને લડી લેવાનો નિર્ણય લો.
શું તમે જાણવા માંગો છો કે ભારત સરકાર દ્વારા સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ માટે કયા સત્તાવાર પોર્ટલ શરૂ કરવામાં આવ્યા છે?