ફેબ્રુઆરી 2022 માં યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા પછી રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન બે દિવસની મુલાકાતે નવી દિલ્હી આવ્યા છે. આ મુલાકાત વૈશ્વિક મંચ પર મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે ભારત પશ્ચિમી દેશોના દબાણ વચ્ચે રશિયા સાથેના તેના વિશેષાધિકૃત વ્યૂહાત્મક સંબંધોને જાળવી રહ્યું છે.
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા દિલ્હી એરપોર્ટ પર પુતિનનું વિશેષ સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું, જે બંને નેતાઓ વચ્ચેની અંગત અને ગાઢ મિત્રતા દર્શાવે છે. એરપોર્ટ પરથી બંને નેતાઓ ખાનગી રાત્રિભોજન માટે PM મોદીના નિવાસસ્થાને મળ્યા હતા.
વૈશ્વિક અને આર્થિક પડકારો પર ચર્ચા
આ મુલાકાત દરમિયાન ઘણા વૈશ્વિક અને આર્થિક મુદ્દાઓ એજન્ડામાં ટોચ પર છે:
-
US ટેરિફનો પડકાર: અમેરિકાના ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે રશિયન તેલની ખરીદી પર ભારત પર 25 ટકાનો ટેરિફ લાદ્યો છે, જેના કારણે ભારતે રશિયાથી તેલની આયાત ઘટાડવી પડી છે. આ મુદ્દે દ્વિપક્ષીય વાતચીત થવાની શક્યતા છે.
-
યુક્રેન યુદ્ધ: યુરોપિયન દેશો સતત ભારતને યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા માટે રશિયા પર દબાણ લાવવા વિનંતી કરી રહ્યા છે, જોકે ભારતનું ધ્યાન દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર કેન્દ્રિત રહેશે.
શુક્રવારનો મુખ્ય વ્યૂહાત્મક એજન્ડા
વડાપ્રધાન મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ પુતિન વચ્ચે શુક્રવારે ઊંડાણપૂર્વક દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો થશે:
-
ઔપચારિક કાર્યક્રમ: રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં ઔપચારિક સ્વાગત બાદ, પુતિન રાજઘાટની મુલાકાત લેશે.
-
મુખ્ય વાટાઘાટો: હૈદરાબાદ હાઉસ ખાતે PM મોદી સાથે દ્વિપક્ષીય વાતચીત.
-
વ્યાપાર મંચ: બંને નેતાઓ ભારત-રશિયા બિઝનેસ ફોરમને સંબોધવા માટે ભારત મંડપમ જશે.
-
મીડિયા લોન્ચ: પુતિન ભારતમાં RT ટેલિવિઝન ચેનલના લોન્ચ સમારોહમાં પણ ભાગ લેશે.
સહયોગના પાંચ મુખ્ય ક્ષેત્રો
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ મુલાકાત નીચેના પાંચ મુખ્ય વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં પ્રગતિ લાવી શકે છે:
-
સંરક્ષણ સહયોગ: S-400 હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીની ડિલિવરી અને સુખોઈ-57 ફાઇટર એરક્રાફ્ટના નવીનતમ સંસ્કરણ સહિત અન્ય સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ્સ પર ચર્ચા.
-
નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા: રશિયન નાના મોડ્યુલર રિએક્ટર (SMRs) સહિત નાગરિક પરમાણુ સહયોગ પર પ્રગતિ.
-
આર્થિક સહયોગ 2030 રોડમેપ: 2030 સુધી ભારત-રશિયા આર્થિક સહયોગના વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોના વિકાસ માટેની ઘોષણાપત્રનું અનાવરણ.
-
વેપાર વૃદ્ધિ અને EAEU: યુરેશિયન આર્થિક સંઘ (EAEU) સાથે મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) પર હસ્તાક્ષરની પ્રક્રિયાને આગળ વધારવા પર ચર્ચા.
-
શ્રમ અને આર્કટિક: શ્રમ ગતિશીલતા કરાર પર હસ્તાક્ષર અને આર્કટિક જહાજ નિર્માણ (Arctic Shipbuilding) પર સહયોગ.
વેપાર અસંતુલનનો મુદ્દો
નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં ભારત-રશિયાનો દ્વિપક્ષીય વેપાર $68.7 અબજ ડોલરના વિક્રમી સ્તરે પહોંચ્યો છે. જોકે, આ વેપાર એકતરફી છે:
-
રશિયાથી આયાત (તેલ): $63.8 અબજ
-
ભારતની નિકાસ: માત્ર $4.9 અબજ
ભારત આ વેપાર અસંતુલનને દૂર કરવા અને ફળો, શાકભાજી, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ જેવી વસ્તુઓ માટે રશિયામાં બજારની વધુ ઍક્સેસ મેળવવા માટે આ મુલાકાતનો ઉપયોગ કરવા આતુર છે.
અધિકારીઓ આશા રાખે છે કે આ મુલાકાત ભારત-રશિયાના સંબંધોને ખાસ અને વિશેષાધિકૃત વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના સ્તરે વધુ મજબૂત બનાવશે.
શું તમે ભારત અને રશિયા વચ્ચેના S-400 મિસાઇલ સંરક્ષણ પ્રણાલીના કરાર વિશે વધુ વિગતો જાણવા માંગો છો?