નોન-વેજ દૂધ શું છે? જેના કારણે ભારત-અમેરિકા ટ્રેડ ડીલ અટકી!

ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલી ટ્રેડ ડીલમાં “નોન-વેજ દૂધ” (Non-vegetarian milk) મુખ્ય અડચણ બની રહ્યું છે. ભારત સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકામાંથી આવતા ગાયના દૂધની આયાત પર પ્રતિબંધ રહેશે, કારણ કે ત્યાંની ગાયોને માંસ, લોહી અને પશુઓના અવશેષો ખવડાવવામાં આવે છે. આ લેખમાં આ મુદ્દાની સંપૂર્ણ પૃષ્ઠભૂમિ, ધાર્મિક મહત્વ અને આર્થિક અસરો જાણીશું.

નોન-વેજ દૂધ શું છે?

અમેરિકામાં ડેરી ફાર્મ્સમાં ગાયોને “Ruminant-Based Feed” આપવામાં આવે છે, જેમાં નીચેની વસ્તુઓ શામેલ હોઈ શકે છે:

• ડુક્કર, માછલી, ઘોડા અને કૂતરાના અંગો

• પશુઓનું લોહી અને હાડકાંની ખાંડ

• મરઘાંના પીંછા અને મળમૂત્ર

 ભારતની દ્રષ્ટિએ: આવું દૂધ “નોન-વેજ” ગણવામાં આવે છે, કારણ કે ગાયે માંસાહારી ખોરાક ખાધો હોય છે.

ટ્રેડ ડીલ અટકવાનાં 3 મુખ્ય કારણો

1. ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ

• ભારતમાં 38% લોકો શાકાહારી છે.

• દૂધ અને ઘીનો ઉપયોગ પૂજા-પાઠમાં થાય છે.

• હિંદુ ધર્મમાં ગાય પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

2. પશુપાલકો પર આર્થિક અસર

• ભારત વિશ્વનો સૌથી મોટો દૂધ ઉત્પાદક (239 મિલિયન ટન/વર્ષ).

• SBI રિપોર્ટ: અમેરિકન દૂધ આવતા ખેડૂતોને ₹1.03 લાખ કરોડનું નુકસાન થશે.

• દૂધના ભાવ 15% ઘટી શકે છે.

3. ફૂડ સેફ્ટી ચિંતાઓ

• ભારતમાં શુદ્ધ શાકાહારી દૂધ પર ભાર છે.

• અમેરિકામાં GMO ફીડ અને હોર્મોન્સનો ઉપયોગ થાય છે.

ભારતની શરતો અમેરિકા માટે

જો અમેરિકા ભારતમાં દૂધ નિકાસ કરવા માંગે છે, તો તેમણે આ સાબિત કરવું પડશે:

• ગાયોને ક્યારેય માંસ/લોહી નથી ખવડાવ્યું.
• ફીડમાં કોઈ પશુ અવશેષો નથી.
• શુદ્ધ શાકાહારી ડેરી પ્રોટોકોલ અપનાવ્યો છે.